تحلیل کمی ادراک و پاسخ کشاورزان به تغییرات محیطی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسنده

مدرس مدعو، گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

چکیده

وابستگی شدید بخش کشاورزی به شرایط محیطی، این بخش را به یکی از آسیب‌پذیرترین عرصه‌ها در برابر تغییرات اقلیمی و پدیده خشکسالی بدل ساخته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی ادراک کشاورزان از تغییرات محیطی و شناسایی راهبردهای سازگاری آنان در شهرستان نجف‌آباد با رویکردی کمی است. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی–تحلیلی صورت گرفته است. داده‌های پژوهش از طریق پیمایش میدانی و با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته گردآوری شد. حجم نمونه با استناد به جدول مورگان و کرجسی 209 نفر تعیین شد و از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده استفاده گردید. پایایی پرسشنامه ار طریق ضریب آلفای کرونباخ (بیش از 7/0) مورد تأیید قرار گرفت. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از آمار توصیفی و استنباطی انجام شد. نتایج نشان داد بیش از 90 درصد کشاورزان افزایش دما و شدت خشکسالی، و 92 درصد کاهش بارش را به‌طور محسوس درک کرده‌اند. تغییرات محیطی اثر معناداری بر سطح زیرکشت، عملکرد و دوره رشد محصول، منابع آبی و درآمد کشاورزان داشته است. از میان راهبردهای سازگاری، به‌کارگیری سیستم‌های نوین آبیاری (70 درصد)، تنوع‌بخشی به محصولات (58 درصد) و استفاده از بذرهای مقاوم به خشکی (47 درصد) بیشترین فراوانی را داشتند؛ در حالی‌که 64 درصد از کشاورزان هیچ اقدام مؤثری در جهت سازگاری اتخاذ نکرده‌اند. نتایج آزمون دانکن نشان داد تفاوت معناداری میان دهستان‌ها از نظر ابعاد اقتصادی، فناورانه، نهادی و فرهنگی–اجتماعی وجود دارد؛ به‌طوری‌که دهستان‌های اشن و صادقیه بالاترین، و دهستان جوزدان پایین‌ترین میانگین سازگاری را دارا بودند. یافته‌های این پژوهش با ترکیب مؤلفه‌های ادراکی، عوامل تعیین‌کننده و الگوهای رفتاری سازگاری در بستر نواحی روستایی، تصویری جامع از شکاف‌های سیاستی و ظرفیت‌های محلی ارائه کرده و چارچوبی برای تدوین مداخلات هدفمند از سطح روستا تا شهرستان پیشنهاد می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Quantitative Analysis of Farmers’ Perception and Response to Environmental Changes

نویسنده [English]

  • Hamzeh Rahimi
Adjunct Lecturer, Department of Geography Education, Farhangian University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The strong dependence of the agricultural sector on environmental conditions has made it one of the most vulnerable domains to climate change and drought phenomena. The present study aims to examine farmers’ perceptions of environmental changes and to identify their adaptation strategies in Najafabad County using a quantitative approach. This research was conducted through a descriptive–analytical method. Data were collected via field surveys using a researcher-designed questionnaire. The sample size was determined as 209 farmers based on the Krejcie and Morgan table, and simple random sampling was employed. The reliability of the questionnaire was confirmed by Cronbach’s alpha coefficient (greater than 0.7). Data analysis was performed using descriptive and inferential statistics. The results revealed that more than 90% of farmers perceived an increase in temperature and drought intensity, while 92% reported a noticeable decrease in precipitation. Environmental changes had a significant effect on cultivated area, crop yield and growth period, water resources, and farmers’ income. Among the adaptation strategies, the most frequent were the adoption of modern irrigation systems (70%), crop diversification (58%), and the use of drought-resistant seeds (47%); however, 64% of farmers had not taken any effective adaptive measures. The Duncan test indicated significant differences among rural districts in economic, technological, institutional, and socio-cultural dimensions; the Eshan and Sadeghieh districts showed the highest, and the Jowzdan district the lowest, average adaptation levels. By integrating perceptual components, determinant factors, and behavioral adaptation patterns within rural contexts, the study provides a comprehensive understanding of policy gaps and local capacities, offering a framework for designing targeted interventions from the village to the county level.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmental change
  • Farmers’ perception
  • Adaptation strategies
  • Najafabad County

مراجع

اسماعیل‌نژاد، مرتضی و علیجانی، بهلول. (۱۳۹۶). واکاوی و رتبه‌بندی استراتژی‌های سازگاری نسبت به تغییرات اقلیمی از دیدگاه مردم محلی؛ مورد مطالعه: دشت سیستان. فصلنامه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، ۴(۱)، ۶۳–۷۲. http://jsaeh.khu.ac.ir/article-1-2694-fa.html
امینی، عباس و میرزایی، مهرنوش. (۱۳۹۲). پیامدهای بحران کم‌آبی و خشک شدن زاینده‌رود در مناطق روستایی؛ مطالعه موردی: جلگه براآن در شرق اصفهان. توسعه محلی، ۵(۲)، ۱۵۷–۱۸۰. https://doi.org/10.22059/jrd.2013.50589
حیدری، نادر. (۱۳۹۶). تغییر اقلیم و راهکارهای سازگاری با آن در کشاورزی. نشریه مدیریت آب در کشاورزی، ۴(۲)، ۱۳–۲۶ https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24764531.1396.4.2.2.
رحیمی، حمزه و صادقی‌نیا، علیرضا. (۱۴۰۲). تغییرات اقلیمی و کشاورزی در شهرستان نجف‌آباد: ارزیابی تأثیرات و راهبردهای سازگاری. پژوهش‌های روستایی، ۴(۵۶)، ۵۹۲–۶۰۹. https://doi.org/10.22059/jrur.2023.355890.1830
رحیمی، حمزه و صادقی‌نیا، علیرضا. (۱۴۰۴). راهبردهای سازگاری فعال در کشاورزی برای مقابله با تغییرات محیطی (مطالعه موردی: شهرستان نجف‌آباد). نشریه پژوهش‌های محیطی در قلمروهای کوهستانی، ۱، ۳۷–۵۰. https://doi.org/10.22034/ermr.2024.63339
سواری، مسلم و اسکندری دامنه، حامد. (۱۳۹۸). نقش مدیریت مشارکتی در توانمندسازی جوامع محلی در مقابله با خشکسالی در جنوب استان کرمان. آمایش فضا و ژئوماتیک، ۲۳(۲)، ۱۲۳–۱۷۱. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.16059689.1398.23.2.5.8
قنبرعلی، رضوان، پاپ‌زن، عبدالحمید و اشرف‌زاده، نشمیل. (۱۳۹۱). بررسی دیدگاه کشاورزان در خصوص تغییرات آب‌وهوا و استراتژی‌های سازگاری (مطالعه موردی: شهرستان کرمانشاه). پژوهش‌های روستایی، ۳(۳)، ۱۹۲–۲۱۳. https://doi.org/10.22059/jrur.2012.29226
کرمی، عزت‌الله. (۱۳۹۵). تغییر اقلیم، خشکسالی و تنگدستی در ایران: نگاهی به آینده. مجله پژوهش‌های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی، ۱(۱)، ۵۳–۶۸. https://doi.org/10.22047/srjasnr.2016.110532
مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان نجف‌آباد. (۱۳۹۸). گزارش عملکرد و وضعیت منابع کشاورزی شهرستان نجف‌آباد.
مسعودیان، سید ابوالفضل. (۱۳۹۸). بازتاب تغییرات محیطی در تغییرات توزیع فراوانی دمای رویه زمین: مطالعه موردی حوضه زاینده‌رود و حوضه ارومیه. مجله مخاطرات محیطی، ۸(۱۹)، ۲۶۴–۲۷۵. https://doi.org/10.22111/jneh.2019.28272.1485
نادری، لادن و کرمی دهکردی، اسماعیل. (۱۳۹۷). دیدگاه خانوارهای محلی پیرامون پسامدهای اجتماعی احداث سد بهشت‌آباد در حوزه مبدأ. پژوهش‌های روستایی، ۹(۴)، ۶۲۸–۶۴۵. https://doi.org/10.22059/jrur.2018.233979.1113
ولیقلی‌زاده، علی. (۱۳۹۸). تبیین اثرات اقتصادی تغییرات محیطی در حیات جوامع انسانی. فضای جغرافیایی، ۱۹(۶۷)، ۱۶۱–198. http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/article-1-3412-fa.html
Adger, W. N., Arnell, N. W., & Tompkins, E. L. (2005). Successful adaptation to climate change across scales. Global Environmental Change, 15(2), 77–86. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2004.12.005.
Anandhi, A., Mateescu, E., & Margulis, S. (2016). Climate change adaptation in agriculture: A historical perspective and a framework for analysis. Climate Risk Management, 13, 1–8. https://doi.org/10.1016/j.crm.2016.05.002.
Arbuckle, J. G., Morton, L. W., & Hobbs, J. (2013). Farmer beliefs and concerns about climate change and attitudes toward adaptation and mitigation: Evidence from Iowa. Climatic Change, 118(3–4), 551–563. https://doi.org/10.1007/s10584-013-0700-0.
Aryal, J. P., Sapkota, T. B., Khurana, R., Khatri Chhetri, A., Rahut, D. B., & Jat, M. L. (2020). Environment change and agriculture in South Asia: Adaptation options in smallholder production systems. Environment, Development and Sustainability, 22, 5045–5075. https://doi.org/10.1007/s10668-019-00414-4
Below, T. B., Mutabazi, K. D., Kirschke, D., Franke, C., Sieber, S., Siebert, R., & Tscherning, K. (2012). Can farmers’ adaptation to climate change be explained by socio-economic household-level variables? Global Environmental Change, 22(1), 223–235. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2011.11.012.
Beniston, M. (2016). Environmental change in mountains and uplands. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315824826
Bharwani, S., Bithell, M., Downing, T. E., New, M., Washington, R., & Ziervogel, G. (2005). Multi-agent modelling of climate outlooks and food security on a community garden scheme in Limpopo, South Africa. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 360(1463), 2183–2194. https://doi.org/10.1098/rstb.2005.1742
Boillat, S., & Berkes, F. (2013). Perception and interpretation of climate change among Quechua farmers of Bolivia: Indigenous knowledge as a resource for adaptive capacity. Ecology and Society, 18(4), 21. https://doi.org/10.5751/ES-05894-180421.
Brügger, A., Morton, T. A., & Dessai, S. (2020). ‘Proximising’ climate change reconsidered: A construal level theory perspective on climate action. Journal of Environmental Psychology, 68, 101410. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2020.101410.
Bryan, E., Ringler, C., Okoba, B., Koo, J., Herrero, M., & Silvestri, S. (2013). Adapting agriculture to climate change in Kenya: Household strategies and determinants. Journal of Environmental Management, 114, 26–35. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2012.10.036.
Chemeda, B. A., Wakjira, F. S., & Birhane, E. (2023). Determinants of perception of climate change and adaptation strategies of coffee-based agroforestry farmers in western Ethiopia. Emerald Open Research, 5, 10–22. https://doi.org/10.35241/emeraldopenres.14904.1
Chowdhury, A. S., Khalek, A., & Kamruzzaman, M. (2025). Farmers’ climate change perception, impacts and adaptation strategies in response to drought in the Northwest area of Bangladesh. Climate Services, 38, 100540. https://doi.org/10.1016/j.cliser.2025.100540
Deressa, T. T., Hassan, R. M., & Ringler, C. (2009). Determinants of farmers’ choice of adaptation methods to climate change in the Nile Basin of Ethiopia. Global Environmental Change, 19(2), 248–255. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2009.01.002.
Fazey, I., Gamarra, J. G. P., Fischer, J., Reed, M. S., Stringer, L. C., & Christie, M. (2010). Adaptation strategies for reducing vulnerability to future environmental change. Frontiers in Ecology and the Environment, 8(8), 414–422. https://doi.org/10.1890/080215
Fishman, R. (2018). More uneven distributions overturn benefits of higher precipitation for crop yields. Environmental Research Letters, 13(5), 054012. https://doi.org/10.1088/1748-9326/aabc5f.
Godfray, H. C. J., & Garnett, T. (2014). Food security and sustainable intensification. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 369, 20120273.
Grothmann, T., & Patt, A. (2005). Adaptive capacity and human cognition: The process of individual adaptation to climate change. Global Environmental Change, 15(3), 199–213. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2005.01.002.
Willaume, M., Rollin, A., & Casagrande, M. (2014). Farmers in southwestern France think that their arable cropping systems are already adapted to face climate change. Regional Environmental Change, 14(2), 333–345. https://doi.org/10.1007/s10113-013-0496-5.
IPCC. (2007). Climate change 2007: Impacts, adaptation and vulnerability (Contribution of Working Group II to the Fourth Assessment Report). Cambridge University Press. https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/03/ar4_wg2_full_report.pdf
IPCC. (2014). Climate change 2014: Impacts, adaptation and vulnerability (Fifth Assessment Report). Cambridge University Press. https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-FrontMatterA_FINAL.pdf
Lin, B. B. (2011). Resilience in agriculture through crop diversification: Adaptive management for environmental change. BioScience, 61(3), 183–193. https://doi.org/10.1525/bio.2011.61.3.4
Lobell, D. B., & Field, C. B. (2007). Global scale climate–crop yield relationships and the impacts of recent warming. Environmental Research Letters, 2(1), 014002. https://doi.org/10.1088/1748-9326/2/1/014002.
Luo, L., Ma, W., Zhuang, Y., Zhang, Y., Yi, S., Xu, J., & Zhang, Z. (2018). The impacts of climate change and human activities on alpine vegetation and permafrost in the Qinghai-Tibet Engineering Corridor. Ecological Indicators, 93, 24–35. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2018.04.067
Mabe, F. N., Sarpong, D. B., & Osei Asare, Y. (2012). Adaptive capacities of farmers to climate change adaptation strategies and their effects on rice production in the Northern Region of Ghana. Russian Journal of Agricultural and Socio-Economic Sciences, 11(11), 9–17. https://doi.org/10.18551/rjoas.2012-11.02.
Maponya, P., & Mpandeli, S. (2012). Climate change and agricultural production in Limpopo Province: Impacts and adaptation options. Journal of Agricultural Science, 4(10), 48–64.
Moser, S. C., & Ekstrom, J. A. (2010). A framework to diagnose barriers to climate change adaptation. Proceedings of the National Academy of Sciences, 107(51), 22026–22031. https://doi.org/10.1073/pnas.1007887107.
Niles, M. T., Lubell, M., & Haden, V. R. (2021). Perceptions and responses to climate policy risks among California farmers. Global Environmental Change, 70, 102344. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2021.102344.
Noya, I., González-García, S., Bacenetti, J., Fiala, M., & Moreira, M. T. (2018). Environmental impacts of the cultivation-phase associated with agricultural crops for feed production. Journal of Cleaner Production, 172, 3721–3733. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2017.07.132
Pan, N., Feng, X., Fu, B., Wang, S., Ji, F., & Pan, S. (2018). Increasing global vegetation browning hidden in overall vegetation greening: Insights from time-varying trends. Remote Sensing of Environment, 214, 59–72. https://doi.org/10.1016/j.rse.2018.05.018
Pokhrel, Y. N., Felfelani, F., Shin, S., Yamada, T. J., & Satoh, Y. (2017). Modeling large-scale human alteration of land surface hydrology and climate. Geoscience Letters, 4, 10. https://doi.org/10.1186/s40562-017-0076-5.
Raza, A., Razzaq, A., Mehmood, S. S., Zou, X., Zhang, X., Lv, Y., & Xu, J. (2019). Impact of environment change on crops adaptation and strategies to tackle its outcome: A review. Plants, 8(34), 2–29. https://doi.org/10.3390/plants8020034
Turner, B. L. II, Skole, D., Sanderson, S., Fischer, G., Fresco, L., & Leemans, L. (1995). Land-use and land-cover change. Science/Research Plan, International Geosphere–Biosphere Programme, 35(7), 18–28.
Vogel, C., & Meyer, R. (2018). Climate adaptation: Focusing on the journey not just the destination. Climate and Development, 10(5), 383–386. https://doi.org/10.1080/17565529.2017.1301866.
Wheeler, T., & Von Braun, J. (2013). Climate change impacts on global food security. Science, 341(6145), 508–513. https://doi.org/10.1126/science.1239402.
پژوهش های محیطی در قلمروهای کوهستانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 09 تیر 1405

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 19 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 15 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش: 30 آبان 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار